Tonlarca ürün çöp olmak üzere
Elazığ’ın bağları bu yıl da bereketliydi.
Asmalar dolu, salkımlar iri, üzümler tatlı.
Ama bu bereket, üreticinin yüzünü güldürmüyor. Aksine, yüreklerini dağlıyor.
Çünkü ürün var, alıcı yok.
Tonlarca üzüm depoda, bahçede, sepetlerde bekliyor.
Bir kısmı çoktan çürümeye başladı. Çöp olmak üzere ifadesi abartı değil; gerçeğin ta kendisi.
Bu tablo, sadece bir bölgenin değil,
Türkiye’nin tarım politikasının kırılganlığını bir kez daha gözler önüne seriyor.
Üretici emek veriyor, masraf ediyor, risk alıyor. Ama hasat zamanı geldiğinde piyasa, ya dengesiz, ya da hiç yok.
Fiyatlar düşüyor, alıcı çıkmıyor, soğuk hava deposu kapasitesi yetersiz kalıyor. Ürün ziyan, üretici borçlu, aileler mağdur.
Devletin ilgili kurumları nerede? Sorusu üreticilerin serzenişi kayıtsız kalınamaz.
Zira üreticilerin talebi net ve makul.
En basit haliyle, devlet ilgili mekanizmalarını harekete geçirsin.
Ürün üreticiden alınsın, hastanelerde, garnizonlarda, öğrenci yurtlarında, huzurevlerinde, sosyal yardım programlarında değerlendirilsin.
Bu, hem israfı önler hem de çiftçinin cebine bir nebze olsun para koyar. Daha önemlisi, devlet üreticinin yanındadır. Mesajını fiilen verir.
Bu öneri bir hayal değil.
Daha önce çeşitli dönemlerde ve bölgelerde uygulanan üreticiden al-kamu kurumlarına ver, modelleri var.
Toprak Mahsülleri Ofisi, Gıda Bankaları, AFAD ve sosyal yardım kuruluşları üzerinden benzer uygulamalar yapılabiliyor.
Elazığ’daki üzüm krizinde de aynı mantık işletilebilir. Üzüm taze tüketim için uygunsa hastane ve kışlalara; değilse pekmez, pekmez şerbeti, kuru üzüm veya konserve formuna dönüştürülüp dağıtılabilir.
İsrafın maliyeti sadece parasal değil
Bir ton üzümün çöpe gitmesi, sadece o üreticinin zararını ifade etmez. Emeğin, suyun, gübrenin, ilacın, işçiliğin ve toprağın,hayalin, geleceğe dair umutların israfıdır.
Aynı zamanda gıda güvenliği açısından da kayıptır. Hastanelerde yatan hastalara, askerlere, yurtlarda kalan öğrencilere taze meyve ulaştırmak mümkünken, ürünün bahçede çürümesi kabul edilemez bir çelişkidir.
Üstelik bu durum, gençlerin tarımdan uzaklaşmasını da hızlandırıyor. Ürettim ama satamadım hikâyesi bir kez daha tekrarlandığında, bir sonraki nesil bağ dikmek yerine şehirde başka iş aramayı tercih ediyor.
Elazığ gibi bağcılık kültürünün köklü olduğu bölge ve illerde bu kırılma, uzun vadede hem ekonomik hem de kültürel bir kayıp yaratır.
Çözüm için somut adımlar mümkün
Acil alım programı: İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, TMO (Toprak Mahsulleri ofisi) ve ilgili kamu kurumları koordinasyonuyla üreticiden belirli bir fiyatla alım yapılabilir. Fiyat, maliyetin altında olmamalı; üreticiyi en azından zarardan kurtaracak seviyede tutulmalıdır.
Kamu tüketim kanalları: Alınan ürün, İl Sağlık Müdürlüğü üzerinden hastanelere, Milli Savunma Bakanlığı ve Jandarma üzerinden garnizonlara, Gençlik ve Spor Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı üzerinden yurt ve sosyal tesislerine yönlendirilebilir.
İşleme ve değerlendirme: Taze tüketilemeyen ürün için yerel gıda işletmeleriyle protokol yapılarak pekmez, pestil, kuru üzüm üretimine destek verilebilir. Bu hem katma değer yaratır hem de israfı azaltır.
Orta-uzun vadeli yapı: Soğuk hava deposu ve paketleme tesislerinin kapasitesinin artırılması, sözleşmeli tarımın yaygınlaştırılması, ihracat kanallarının açılması ve üretici örgütlerinin güçlendirilmesi kalıcı çözümün parçalarıdır.
Elazığ’lı üzüm üreticisi sesininin duyulmasını istiyor.
Bu feryat, sadece bir ürünün satılamaması değil; emeğin, alın terinin ve toprağa bağlılığın değersizleşmesi anlamına geliyor.
Devletin ilgili kurumları, bürokratik engelleri bir kenara bırakıp hızlı ve pratik çözüm üretmelidir.
Çünkü ürün çöpe gittiğinde, sadece üzüm değil; üreticinin umudu da ziyan oluyor.
Üretici mağduriyetini gidermek, israfı önlemek ve kamu kurumlarının ihtiyacını karşılamak aynı anda mümkün.
Yeter ki irade gösterilsin.